Coraz częściej słyszę od architektów, że inwestorzy pytają o Smart Home, tylko że zaraz po tym zdaniu pojawia się drugie, wypowiadane już trochę ciszej, trochę bardziej asekuracyjnie, że „to jeszcze nie na tym etapie”, że „to się zrobi później”, że „od tego jest instalator”, i niby wszystko się zgadza, tylko że w projektowaniu „później” bardzo rzadko oznacza neutralny moment w procesie, dużo częściej oznacza moment, w którym nie da się już podjąć dobrej decyzji bez kosztów, napięć i kompromisów, których nikt na początku nie zakładał.
I teraz najciekawsze jest to, że kiedy ten moment naprawdę przychodzi, to on nie wygląda jak wielki błąd projektowy, tylko jak seria małych, pozornie niewinnych decyzji, które zaczynają się od rozmieszczenia punktów elektrycznych, od tego gdzie „na wszelki wypadek” pojawi się gniazdko, gdzie zostawimy miejsce, którego finalnie i tak nie ma, gdzie oświetlenie jest projektowane pod efekt, a nie pod sposób działania, i w tym wszystkim technologia nadal jest gdzieś obok, nadal „do decyzji później”, tylko że to „później” właśnie zamyka wszystkie możliwości, których projekt na tym etapie już nie ma.
Widziałam to wielokrotnie w projektach, które trafiały do mnie już w trakcie realizacji, kiedy inwestor zaczynał zadawać pytania, których nikt wcześniej z nim nie przeszedł, kiedy nagle okazywało się, że żeby wprowadzić podstawową automatykę trzeba kuć ściany, zmieniać instalacje, przesuwać decyzje, które teoretycznie były już zamknięte, i wtedy pojawia się coś, o czym mało kto mówi wprost, klient nie analizuje procesu, klient szuka odpowiedzi na bardzo proste pytanie, dlaczego nikt mi tego wcześniej nie powiedział, i ta odpowiedź, niezależnie od tego kto faktycznie zawinił, bardzo często spada na architekta, bo to on jest dla inwestora osobą, która „prowadzi projekt”.
I teraz dochodzimy do miejsca, które zmieniło się najbardziej w ostatnich latach, tylko że wiele pracowni jeszcze tego nie zauważyło, inwestor już nie przychodzi tylko po estetykę, on przychodzi po decyzje, po poczucie, że ktoś ogarnia cały proces, również ten, którego on sam nie rozumie, i w momencie, w którym architekt mówi „to nie mój obszar”, oddaje coś znacznie większego niż jeden temat technologiczny, oddaje pozycję osoby, która kontroluje projekt, a klient bardzo szybko to wyczuwa i bardzo szybko szuka tego poczucia bezpieczeństwa gdzie indziej, czasem u instalatora, czasem u innego architekta, czasem u kogoś, kto po prostu umie o tym rozmawiać.
I w tym wszystkim jest jeszcze jedna rzecz, która z perspektywy rynku jest kompletnie niedoszacowana, bo Smart Home najwięcej kosztuje nie wtedy, kiedy się na niego decydujesz, tylko wtedy, kiedy go pomijasz, kiedy projekt powstaje bez uwzględnienia technologii, jego wartość realnie spada, tylko że nie w tabelce i nie na etapie oferty, tylko w oczach klienta, który coraz częściej traktuje takie rozwiązania nie jako luksus, tylko jako standard, i nagle okazuje się, że dwa projekty o podobnej estetyce zaczynają być oceniane zupełnie inaczej, bo jeden „coś jeszcze rozumie”, a drugi kończy się na obrazie.
I teraz najważniejsze, bo tu najczęściej pojawia się opór, architekt nie musi być instalatorem, nie musi znać wszystkich systemów, nie musi programować, tylko że musi wiedzieć, kiedy technologia wchodzi do procesu i jakie decyzje musi wtedy poprowadzić, żeby nie zostawić klienta z problemem, który pojawi się dopiero na budowie, bo ignorowanie Smart Home nie sprawi, że temat zniknie, ono tylko sprawi, że wróci w najdroższym możliwym momencie.
I dokładnie w tym miejscu zaczyna się realna zmiana w projektowaniu, nie w technologii, tylko w sposobie prowadzenia procesu, bo kiedy architekt zaczyna uwzględniać Smart Home na etapie koncepcji, nagle znika większość problemów, które do tej pory wydawały się „normalne”, znika chaos na budowie, znika improwizacja, znika przerzucanie odpowiedzialności, a w ich miejsce pojawia się coś, co z zewnątrz wygląda banalnie, ale w praktyce jest ogromną przewagą, projekt zaczyna być spójny zanim jeszcze powstanie.